Ana içeriğe atla
Oğuz Kağan Destanı

Oğuz Kağan Destanı, Türk dünyasının kurucu hikâyelerinden biri. En bilinen anlatımı, Uygur harfleriyle yazılmış ve bugün Paris'teki Fransa Millî Kütüphanesi'nde saklanan tek bir yazmada günümüze ulaştı. Aşağıdaki metin, o anlatımı sade bir dille benim yeniden aktarışım.

Benzersiz bir çocuk

Bir gün Ay Kağan'ın gözü parladı ve bir erkek çocuk doğurdu. Çocuğun yüzü gök renkliydi, ağzı ateş gibi kırmızı, gözleri ela, saçları ve kaşları karaydı; perilerden de güzeldi. Bu çocuk anasının göğsünden ilk sütü bir kez emdi ve bir daha emmedi. Bunun yerine çiğ et, aş ve şarap istedi ve dile gelmeye başladı.

Kırk gün sonra büyüdü, yürüdü, oynadı. Ayakları öküz ayağı gibi, beli kurt beli gibi, omuzları samur omzu gibi, göğsü ayı göğsü gibiydi; bütün vücudu tüylerle kaplıydı. At sürüleri güdüyor, ata biniyor, ava gidiyordu. Günler, geceler geçti ve yiğit oldu.

Ormandaki canavar

O zamanlar çok ırmakları, çok akarsuları olan, avı ve kuşu bol büyük bir orman vardı. Bu ormanda destanın kıyant dediği, çoğu zaman gergedan diye çevrilen büyük bir canavar yaşıyordu. Atları ve insanları yiyor, halkı korku içinde bırakıyordu.

Oğuz bu canavarı avlamaya karar verdi. Mızrağını, yayını, oklarını, kılıcını ve kalkanını alıp yola çıktı. Önce bir geyik yakaladı, onu söğüt dalıyla bir ağaca bağladı ve gitti. Ertesi sabah geldiğinde geyiği canavar almıştı. Sonra bir ayı yakaladı ve onu altın kemeriyle ağaca bağladı. Ertesi sabah ayı da gitmişti. Bunun üzerine Oğuz ağacın dibinde kendisi bekledi. Canavar gelip başıyla Oğuz'un kalkanına vurunca Oğuz mızrağını canavarın başına saplayıp onu öldürdü, kılıcıyla başını kesip yoluna devam etti.

İki eş, altı oğul

Bir gün Oğuz Kağan bir yerde Tanrı'ya yakarırken karanlık bastı ve gökten güneşten de aydan da parlak, gök renkli bir ışık indi. Işığın içinde bir kız oturuyordu; öyle güzeldi ki güldüğünde gök güler, ağladığında gök ağlardı. Oğuz ona âşık oldu ve onunla evlendi. Üç oğulları oldu: Gün, Ay ve Yıldız.

Başka bir gün ava çıkan Oğuz, bir gölün ortasında bir ağaç gördü. Ağacın kovuğunda bir kız oturuyordu; gözleri gökten daha mavi, saçları dalga dalgaydı. Oğuz onunla da evlendi ve üç oğulları daha oldu: Gök, Dağ ve Deniz.

Bozkurt

Oğuz Kağan halkı için büyük bir şölen verdi ve kendini kağan ilan etti. Seslenişinin bilinen bir günümüz Türkçesi aktarımı şöyledir: "Ben sizlere oldum kağan, alalım yay ile kalkan; nişan bize olsun buyan, gök böri olsun uran."

Dünyanın dört bucağına haber salarak herkesin kendisine boyun eğmesini istedi. Kimi kendiliğinden geldi; Urum Kağan gibi kimileri ise reddetti ve Oğuz onların üzerine yürüdü. Bir sabah ordugâh uyanırken çadırına güneş ışığı gibi bir ışık düştü ve o ışığın içinden gök tüylü, gök yeleli büyük bir erkek kurt çıktı. Kurt, "Oğuz, sen Urum üzerine yürümek istiyorsun; ben senin ordunun önünde yürüyeceğim" dedi. O günden sonra Bozkurt ordunun önüne düştü; kurt nerede durduysa ordu da orada durdu ve Oğuz savaş üstüne savaş kazandı.

Altın yay ve gümüş oklar

Yıllar sonra Oğuz'un bilge veziri Uluğ Türük bir rüya gördü. Rüyasında gün doğusundan gün batısına uzanan bir altın yay ve kuzeye doğru giden üç gümüş ok vardı. Rüyayı Oğuz'a anlattı; Oğuz da oğullarını ava gönderdi: büyük üç oğlunu gün doğusuna, küçük üç oğlunu gün batısına. Büyük oğullar bir altın yay, küçükler ise üç gümüş ok buldu.

Oğuz altın yayı üçe bölüp büyük oğullarına verdi ve onlara, yay gibi oklarını göğe kadar atmalarını söyledi. Üç gümüş oku da küçük oğullarına verdi ve onlara yayın gönderdiği oklar olmalarını öğütledi. Büyük oğulların soyuna Bozoklar, küçüklerin soyuna Üçoklar dendi; bunlar Oğuz halkının iki kanadı oldu. Sonraki gelenek, yirmi dört Oğuz boyunu bu altı kardeşin her birinin dört oğluna bağlar.

Ardından Oğuz son bir büyük şölen verdi, yurdunu oğulları arasında paylaştırdı ve ülkesini onlara bıraktı.

Hikâye neden hâlâ önemli?

Oğuz Kağan, bugünkü Türkiye Türklerinin, Azerbaycanlıların ve Türkmenlerin de soyundan geldiği Oğuz Türklerinin efsanevi atası olarak hatırlanır. Bazı tarihçiler onu milattan önce 209 ile 174 yılları arasında hüküm süren Hun hükümdarı Mete Han ile ilişkilendirir; ancak bu bağ bir kesinlikten çok bir yorumdur. Her durumda, Türkler için bugün de anlam taşıyan pek çok sembol bu hikâyeden gelir: yol gösteren Bozkurt, kutsal sayılan gök, bir zamanlar koca bir halkın düzenini belirleyen yay ve oklar.

Paylaş

İlgili yazılar

Yorum Yapın

Yorumunuz gönderildi. Teşekkürler!

Yorumlar