Ana içeriğe atla
Ergenekon Destanı

Öncelikle bir Türkolog olmadığımı belirtmeliyim. Türkçe bilmeyen dostlarım Ergenekon'u sorduğunda onlara okunaklı bir kaynak göstermekte hep zorlandım; bu metni de o ihtiyaçtan yazdım. Aşağıda destanı Türkiye'de genellikle anlatıldığı hâliyle aktarıyorum, sonunda da nereden geldiğine dair kısa bir not var.

Yenilgi

Uzun yıllar boyunca Türkler ile Tatarlar arasında çetin bir savaş sürdü. Cesaretleri ve savaş ustalıklarıyla tanınan Türkler muharebe üstüne muharebe kazandı. Eski anlatımın deyişiyle "Türk ülkesinde Türk okunun uçmadığı, Türk gücünün erişmediği, halkın baş eğmediği yer yoktu." Türklerin başında İl Han, Tatarların başında ise Sevinç Han vardı.

Sevinç Han, Kırgızları ve başka bazı boyları yanına çekmeyi başardı. Hıyanetle lekelenen bir savaşın sonunda Türkler yenildi. Neredeyse hepsi kılıçtan geçirildi ve soyları tükenmenin eşiğine geldi. Yalnızca İl Han'ın en küçük oğlu Kıyan ile yeğeni Nüküz, eşleriyle birlikte esir düşerek hayatta kaldı.

Ergenekon'a giriş

Günün birinde ikisi esaretten kaçmayı başardı ve boylarının vaktiyle konakladığı yerde buluştu. Düşmanın elinden kurtulan deve, at, sığır ve koyunlar da orada toplandı. Orada kalırlarsa kısa sürede bulunup öldürüleceklerini biliyorlardı. Bu yüzden sürüleriyle birlikte daha önce kimsenin ayak basmadığı diyarlara gitmeye ve arkalarında hiçbir iz bırakmamaya karar verdiler.

Yaban keçilerinin izlerini takip ederek dağlara tırmandılar, bir sırtı aşıp dar bir geçitten geçtiler. Geriye baktıklarında geçtikleri yolun, çevik bir keçinin bile güçlükle aşabileceği kadar sarp olduğunu gördüler.

Vardıkları yer uçsuz bucaksız, el değmemiş, tek bir patikası bile olmayan bir diyardı. Türlü meyveler, bitkiler, av hayvanları ve gürül gürül akan sular vardı. Allah'a şükredip oraya yerleştiler ve bu diyara Ergenekon adını verdiler. Bu saklı sığınak, hayatta kalanların yeni yurdu oldu.

Dört yüz yıl

Ergenekon'da Kıyan ile Nüküz'ün soyu çoğaldı. "Yıllar geçti, zaman aktı. Kıyan'ın çok, Nüküz'ün daha az çocuğu oldu. Kıyan'ın neslinden Kıyatlar, Nüküz'ün neslinden ise Nüküzler ve Düzlügin doğdu." Dört yüz yıl içinde öyle çoğaldılar ki Ergenekon onları alamaz oldu.

Bu sıkışmışlıktan kurtulmak isteyince büyük bir kurultay topladılar ve "Artık çokuz, düşmandan korkmayız! Dostla buluşur, düşmanla güreşiriz!" dediler. Ama ne kadar aradılarsa da dağların arasından çıkacak bir yol bulamadılar.

Demir dağ ve Bozkurt

Bu sırada bir demirci öne çıkıp şöyle dedi: "Bu dağlarda demir madeni var. Demiri eritip bir yol açarsak belki dağ bize boyun eğer."

Onun öğüdüyle dağın eteğine bir kat odun, bir kat kömür dizdiler. Deriden yetmiş körük yaptılar ve günlerce ateşi körüklediler. Sonunda dağın demir yüreği kor gibi kızarıp eridi ve yüklü bir devenin geçebileceği genişlikte bir yol açıldı.

Tam o sırada, sanki gökten gönderilmiş gibi bir Bozkurt belirdi ve önlerine düştü. Kendilerine yol göstermek için geldiğini anladılar. "Yolu Bozkurt gösterecek" diyerek peşine takıldılar ve Ergenekon'dan çıktılar. En bilinen Türk anlatımına göre onları Ergenekon'dan çıkaran han Börte Çine'ydi.

Dönüş

Dışarı çıktıktan sonra dağın demirinden silahlar ve aletler dövdüler, sonra da soylarını neredeyse kurutan düşmanın üzerine yürüdüler. Çarpışmalarda pek çoğu can verdi, ama büyük cefalardan sonra zafer onların oldu. Tatarlardan öçlerini aldılar ve atalarının kaybettiği yurtları geri kazandılar.

Ergenekon'dan çıktıkları gün hiç unutulmadı. Her yıl bayram olarak kutlandı: han ateşte bir parça demir kızdırır, örsün üzerinde çekiçle döverdi; ondan sonra boyun ileri gelenleri de aynısını yapardı. Bu tören, halklarını özgürlüğe kavuşturmak için eriyen dağın hatırasını yaşatıyordu.

Destan nereden geliyor?

Ergenekon bize esas olarak iki kaynaktan ulaştı. Daha eskisi, Moğol İlhanlı Devleti'nin veziri Reşîdüddin'in on dördüncü yüzyılın başında derlediği büyük dünya tarihi Câmiü't-Tevârih'tir. Saklı vadi, dağı eriten yetmiş körük ve her yıl kızgın demirin dövüldüğü tören burada da vardır, ama hikâye Moğolların ataları üzerinden anlatılır. İkincisi, Hîve hanı Ebülgazi Bahadır Han'ın on yedinci yüzyılda yazdığı Şecere-i Türk'tür; destanı Türklerin tarihi olarak anlatır ve bugün Türkiye'de bilinen anlatımın başlıca kaynağıdır. Yol gösteren ve ata olarak görülen kurt motifi ise çok daha eskiye dayanır: Çin kroniklerine göre Göktürkler bir dişi kurttan türediklerine inanıyordu.

Türkler için Ergenekon her şeyden önce bir direniş ve yeniden doğuş hikâyesi: yok olmanın eşiğine gelmiş bir halkın saklanarak hayatta kalması, yeniden güçlenmesi ve Bozkurt'un kılavuzluğu ile kendi bilek gücüyle dünyadaki yerine geri dönmesi.

Paylaş

İlgili yazılar

Yorum Yapın

Yorumunuz gönderildi. Teşekkürler!

Yorumlar